बाटो


केशर थुलुङ

बाटो
सानो, ठूलो
सबैको लागि
जहाँ निरन्तर हिडिरहन्छन्
कहीँ/कतै पुग्न

होला
कतै नागबेली
कतै साँघुरो/फराकिलो
कतै उकाली/ओराली
कतै सीधा परेको
सबै, आफ्नै गाथा बोकेर
आफ्नै कथा बोकेर
कैयौँ अनुभव, पोखिएका पीडा
सुख-दुःख समेटेर
अविच्छिन्न यात्रा गरिरहन्छन्
सलल बगिरहने खोलाझैँ
सरर सरिरहने समयझैँ
तीनै बाटोहरुमा

नजीक या टाढा
ठेस लागोस् या नलागोस्
ठाउँमा पुराओस् या नपुराओस्
परिचित हुन् या अपरिचित
हामीलाई बाटोले
स्वागत गरिरहेकै हुन्छ
पर्खिरहेकै हुन्छ
यात्रा जुटाइरहन्छ सधैं
जहिले पनि
नियमित एउटा क्रमझैं

ओम शान्ती शान्ती शान्ती नेपाल


टोप बहादुर रार्इ

विद्रोहले भत्किएको आँगन
आतन्कले पोलिरहेको टुहुरो मन
जिउँदै जल्दै वाग्मती झैं
लम्पसार परेर मन्दिरको शरणमा ।

चिहाउँदै चित्कारका घण्टिहरु छिँडीबाट
निभाउँदै आगो दुखेको आशुले
खरानी भएछन् दृश्यहरु
नियाल्दा नियाल्दै श्वयंम्भुका दुर्इ आखाले ।

"आयो गार्खाली चार्ज"
घोपियो ब्यूनेट आफ्नै आमाको छातीमा
पडि्कयो गृनेड आफ्नै बारीको कान्लोमा
रेटियो घाटी आफ्नै सन्तानको
पुछियो सिन्दुर आफ्नै चेलीको ।

यूद्ध बडार्ँइमा मुस्कुराइरहंदा तिमी
रोई रहृयौं म, मेरी आमा र मेरो देश
तोडिरहंदा आफ्नै बचनलाई तिमी
बोकी रहृयौं रामायण, मुन्धुम र बाइबलका ठेलीहरु ।

ठोकिरहंदा तिमीले संघियताको किल्लाहरु
रोपीरहृयौं धरतीमा बुद्धत्वका दीउलहरु
दोहोर्‍यार्इरहंदा तिमीले कथा मैसासुरको
जपी रहृयौ ओम शान्ती शान्ती शान्ती नेपाल ।

रेखा सम्वन्ध


टंक सम्वाहाम्फे

रेखा त्यहाँबाट यहाँ सम्म
कोरीएर आएको रहेछ
किनकी मैले रेखालाई सुम्सुम्याउँदा
त्यहि कुरा थाहा पाए
एउटा विन्दु अनेकौं रेखा
र अनेकौं रेखाका अनेकौं विन्दुहरु
जहाँ उहिलेबाट अहिले सम्म
अहिलेबाट उत्तर भविष्य तिर
विद्यमान हुँदै जाने यी रेखाहरु
जन्मेपछि कहिल्यै मेटिदैन रहेछन्
किनभने जुनवेला परिकल्पना गरिएका
ती रेखाहरु
आज पनि उस्तैरुपले वाँचेकाछन्
सायद भोलिपनि त्यसरी नै वाँच्नेछन्
एवम रीतले नयाँ रेखाहरु कोरीन्छन्
र मेट्न खोजिन्छन्
तर ती रेखाहरु कहिल्यै मेटिदैनन्
मान्छेहरुले पुरानो रेखालाई मेटेर
त्यहि नयाँ रेखाको इतिहास रेखाङकन गर्न खोज्छन्
तर इतिहास कहिल्यै मेटिदैन
रेखा इतिहास हो
भूत,वर्तमान र भविष्य हो
किनकी यहि रेखाले हरेक समयको
निर्धारण गर्दछ
त्यसलाई र यसलाई जोड्ने
मलाई र उस्लाई जोड्ने
अथवा एकले अर्कालाई जोड्ने
त्यो रेखा नै हो
कसैलाई थाहा होला
कसैलाई नहोला
त्यो केवल चेतनाको उचाईले चुम्ने कुरा हो
तर रेखाको वास्तविकतालाई
यसरी नै बुझ्ने प्रयासमा जुटेका हुन्छौ
यहाँ रेखालाईनबुझ्न सकिन्छ
तर नकोर्न सकिदैन
यहाँ रेखालाई नदेख्न सकिन्छ
तर अस्विकार गर्न सकिदैन
किनभने मानिसको जन्मसंगै
त्यो रेखाको जन्म भैदिन्छ
र क्रमश बालक देखि वृद्धसम्म
वृद्धदेखि उसको मृत्यु सम्म
रेखाहरुले अस्तित्व जमाउँछन्
त्यसकारण
रेखा – विचार/प्रतीक/आयाम
रेखा – समय/तरल/मिथक
रेखा – दर्शन/जीवन/चिन्तन
रेखा – अस्तित्व/आवाज/ब्रम्हाण्ड
भएर यहाँ वाँची दिएको छ
यी रेखाहरु एकपछि अर्कोमा
जोडिन पनि सक्छन्
नजोडिन पनि सक्छन्
किनभने जति पनि रेखाहरु कोरीएका छन्
ती सवै वेग्ला वेग्लै हुन्
कुनैमा समानता हुँदैन
तर ती सवै रेखा कै परिभाषाले समेटिएका हुन्छन्
रेखा सम्वन्ध
कसैसंग टुटेको हुँदैन
कसैसंग छुटेको हुँदैन
मात्र नदेखिएका हुन सक्छन्
मात्र नभेटिएका हुन सक्छन्
त्यो भेटिएर,देखिए पछि
आफै जोडिदै जान्छन्
आफै कोरिदै जान्छन्
तसर्थ हामी रेखासंग
कहिल्यै असम्वन्धित हुन सक्दैनौ

रेखा दृष्टि


लोक सिंगक

रेखा दृष्टिहरु
उभिएका छन्
यथार्थ रेखीय भुगोलमा
खोल्न-
क्षितिजहरुको वास्तविक प्रतिवेदनहरु
बादलको रंगिन इतिहासहरु
अहोरात्रिका यथार्थ कथाहरु
बत्तिमुनि अध्याराका झंकारहरु
त्यस्तैं दृष्टि रेखाहरु पुगेका छन
यद्घ बिभिसिका-
हैटिहरुमा, काबुलहरुमा
कस्मिरहरुमा, गाँजा क्षेत्रहरुमा
युगिन शान्तिका प्रवचनहरुसँग
रेखा दृष्टिहरु
निरंकुशतामा चोटिलो बाण हुन
विभिधतामा एकताको विभिसिका हुन
र समानताको असारहरुमा
आलि लगाऊने बाउँसे हुन
जे होस रेखा दृष्टिहरु
जोडिएका छन-
मानव जीवनसँग
मानव विकास र इतिहाससँग
हिटलरहरु/मुसोलिनीहरुसँग
कार्लमाक्सहरुसँग
र धेरैं वाद र विचारहरुसँग
फरक यति छ
कुसैलाई थाहा होला कसैलाई नहोला
कुनै प्रष्ट देखिएला कुनै नदेखिएला
कुनै शसप्त सम्बन्धहरुमा मात्रहोला
भने कुनै आध्यात्मसँग जोडिएको होला
रेखा दृष्टिहरु
कग्निटिभ डोमाइनहरु हृन्
साइकोमोटर डोमाइनहरु हृन्
किनकी
सम्बन्ध छ यसको
तनहरु देखि मनहरु सम्म
मनहरु देखि तनहरु सम्म
अ भनौं
भवसागर मनोविज्ञानहरुसँग
कुनै रेखा दृष्टिहरु
उदाउछन् सूर्यसँगैं
अस्ताउछन् सूर्यसँगैं
कुनैं सेन्ट्रि बस्छन् निस्पट अध्यारोमा
अझ
पानीमा-जल सेन्ट्रि
जमिनमा-थल सेन्ट्रि
वायुमा-वायु सेन्ट्रि
चुमेर निस्सीम क्षितिजहरु
यहाँ रेखा दृष्टिहरु पर्छन्
उस्तैं-उस्तैं गरी
हर्कवीर र माइकल ज्याक्सनहरुमा
कछाड र दोचाहरुमा
बर्का र पछ्यौंरीहरुमा
भेदभाबका आँखाहरु हुन्नन्
समान छन् रेखा दृष्टिहरु
क्रिसमसहरुमा
न्हूदया भिन्तुनाहरुमा
चासोक तङ्नामहरुमा
ल्होसारहरुमा
अनि सोनाम लोसारहरुमा
त्यसैंले
रेखा दृष्टिहरु-
पहिचानका धरोहर हुन्
समानताका जड शुत्र हुन्
सहिष्णताका खानि हुन्
र शान्तिको दृष्टिहरु हुन्

जीवनमा साथ दिने


करिना सुब्बा

जीवनमा साथ दिने वाचा गर्यौ किन
डोर्याएर बिच बाटोमा साथ छोड्यौ किन

जस्तो परिवेशमा पनि साथ दिन्छु भन्थ्यौ
बिर्सीयौ तिमीले भने मरी दिन्छु भन्यौ
यो मनमा चोट दिन मायाँ लायौ किन
डोर्याएर बिच बाटोमा साथ छोड्यौ किन

चोट लागे तिमीलाई दुख्छ मलाई भन्थ्यौ
चाहयौ भने तिमीलाई जुन टिप्छु भन्थ्यौ
हृदयमा नाम लेखि मेटी दियौ किन
डोर्याएर बिच बाटोमा साथ छोड्यौ किन

निरर्थक


विमल गिरी

जिन्दगीका
बिर्सिनसक्नु
अप्रिय प्रसङ्गहरु
नियास्रोले भौतारि रहन्छन
कताकता तुलानात्मकरुपले भन्नुपर्दा
काडालेझै कोत्रिन्छन,रगताम्मे हुन्छन मनहरु
खुशिले भक्कानिदै पिरमा हास्नमन लाग्छ
प्रेरक र निरर्थक भएर
चलिरहेछ जिन्दगी
घुम्ति र मोडहरुमा,
घामको झुल्कासङ्गै ब्युझन्छु
जुर्मुराउछु
पिडा कोट्याउछु जलनका
बेदनामा जबाफ हुँदैन रहेछ
भोग्नुछ सहनुछ
बिघ्न बाँन्किहरु निरन्तर
मनपरी र मनभरि
खितखिताउछु प्रलाप
बेमौसमी जीवनको उमङ्ग
जहिले पनि
भावमा रङ्गभर्दै दुखिरहन्छ,
अब्यबस्थित दुख्ने गराहरु
सुक्खा बगर सरह
निरन्तरता अगालेर
मलाई ध्वस्त गराउछ
चिताग्नी बनेर
गुनासो नै के छ र ??

Brussels, Belgium.

मनोविज्ञानको शक्ति


निर्भीक रार्इ

(भगवानको परिचय)

भगवानहरु सिर्फप्रतीक हुनाले
सबै भगवानको रुप फरकफरक भएको ।
विश्वास लिए गुइँठाले पनि वरदान दिने वा
भगवानको काम गर्ने ।
विश्वास नलिए स्वम्भुभित्रको
सिद्घार्थको मूर्ति वा पशुपतिभित्रको
शिवको मूर्तिले पनि आत्मबल वा वरदान नदिने ।
अर्थात भगवानको काम नगर्ने ।
विश्वास (मनोविज्ञान) भन्ने वस्तु
कत्ति शक्तिशाली र अनौठो भएको !
भगवान विम्व वा प्रतीक मात्र हुँदा
नकहिल्यै जन्मेको वा जन्मने र
नकहिल्यै मरेको वा मर्ने ।
कहिल्यै नजन्मेको भगवानहरु मरेको भन्नु
अपत्यारिलो भएको ।
तर प्रतीक, विम्व वा उपमाको भगवानहरु
पटकपटक जन्मने र मर्ने ।
भगवानले संसार रच्ने काम सिर्फ
विम्व, प्रतीक वा उपमा मात्र सम्भव भएको ।
विकासक्रममा संसार आफसेआफ उत्पत्ति भएको ।
विम्व, प्रतीक वा उपमामा मात्र हुने भगवानहरुले
पाप, पक्षपात, घृणा वा अन्याय जे पनि गर्न सक्ने ।
२०६७ कातिक, २०, मनमैजु, काठमाण्डू ।
स्वतन्त्र अध्ययन र लेखन ।
जन्मथलो - भोजपुर, नेपालेडाँडा ।