म

निर्छली "शीत्कार"

म त निर्छली
तिमी संग
मायाको पटुकी बांधेर
पटुकी र पेटिकोट
अन्तै
कसै संङ्ग
सुटुक्कै फुकाउने म
त्यस पछिको
क्रिडामा
संसार बिर्सेर
कसैको वास्ता नगरी
त्यो शीत्कार आवाज संगै
बासना संगै
कसै संगै
हर्राई दिन्थे म
तर
खैः कुन दिन
तिमीले मलाइ
खोज्दै हिड्यौ र ?
बदलामा
न मैले तिमीलाइनै खोजे !!!

सम्पूर्ण ति गिठ्ठी कुट्ने हातहरुलाई

छबिरमण सिलवाल

छानो आकाश छ,
ओच्छयान बालुवा
खोलामा ढुंङ्गा छदैछन्
हम्बर चलाई रहेका
सानाहातहरु
शिक्षाबाट वन्चित छन्,
भोक रोग सहनु
बाध्यता हो,
समयले ठगिएका
नाङ्गा भुतूङ्गा,
असरल्ल खोला किनाराहरुमा
सस्तो श्रममा गिठ्ठी कुटाउन,
बाध्यछन्,
आमाहरु/बुबाहरु
¯¯
दुइ छाक टार्न
धौं धौ पर्ने,
त्यो बगरका
पीडीतहातहरु
भङ्गालोमा पस्छन्,
ढुङ्गा टिप्छन्,
थाह छैन तिनलाई
कतिबेला
भङ्गालोले साथी बनाउँछ
अनि ति,
टुहुरा कर्महरुका
छाक हर्छन्,
धिक्कार ! छ इश्वर
तिमीलाई
किन
दुःखीलाई मात्र दुःख दिन्छौं ।
¯¯
थाह छैन कुन तन्त्र छ
नेपालमा,
चक्काजाम छ रे ?
गाडी चल्दैन्,
तिनदिन भयो
गिठ्ठी नबेचेको
साहुले उधारो बन्द गर्‍यो
छोरा/छोरी
भोकै पर्ने भए,
साच्चैं यो छाडातन्त्र होइन र ?
गरिवले,
खान नपाउने,
सुखले बाँच्न नपाउने,
दुःखले कुटेको गिठ्ठीको पनि
प्रति ड्रम रु. एक कर लिन्छन्
चल्दापुर्जाहरु !
यो साच्चै कुन तन्त्र हो सर !
मसंग उत्तर छैन्,
केहिगर्न माध्यम छैन
खल्तिमा हात हाले
चप्पल बिनाका पाइतालाहरु
अघिबढें,
एक/दुइ पुरिया बिस्कुट थमाए,
उनिहरु खुशीले उप्रिए,
म दङ्ग परें,
तर,
अबको नेपालमा
यस्तो देख्न नपरोस !
यस्तै चाहनामा उनले
सुस्केरा हालें,
लामो श्वास फेरे,
एकचोटी आफ्नै र्
कर्मलाई धिक्कारे,
अनि,
नेपाल र नेपालीको
शान्तिको कामना गरें !
¯¯
सत्त्ते धरोधर्म,
यो उसैको आवाज हो,
जो, गिठ्ठी र ढुङ्गासंग
खेलेर पनि,
एक छाकमा चित्त्त
बुझाउन बाध्य छ ।
¯¯¯¯
२०६५-३-२९
भानु जयन्ती

स्वतन्त्रता

सङ्गीत आयाम

चरा उड्छ
पखेटा फिँजाएर
निर्विध्न नीलो आकाशमा
कति मनोरम छ परिवेश
धेरै टाढासम्म
उर्लिदै वग्छ
भावनात्मक संवेग
अनि समयले खुसी हुँदै
आफूभित्र लेख्छ
उज्यालोको कथा
हठात् पर कतैबाट
कालो बादलको एक झुण्ड
बर्खे भेल झैं गड्गडाउँदै
उज्यालोमाथि खस्छ
समय त्यसमा बलि चढ्छ
अँध्यारो संयन्त्रको विस्तारलाई
समयले आफूभित्र लेख्छ
चारैतिर धुवाँ सर्छ
वरिपरि कुहिरो बढ्छ
देख्दादेख्दै
निर्बाध उडिरहेको
त्यो चरा पिँजराभित्र पर्छ ।

उज्यालोको चौकीदारी

कृष्ण प्रर्साई

त्यतिखेर,
सम्पूर्ण ताताहरू हराएका थिए ।
समस्त उज्यालाहरू बिलाएका थिए ।
र समग्र न्यानाहरू चोरिएका थिए ।
समान न्यानो बाँड्ने सूर्यसमेत सेलाएको थियो ।
जसको उपस्थितिमा,
चिसोको अस्मिता स्वयं टुहुरो हुने गर्दथ्यो ।
र त्यतिखेर केवल,
चिसोका साम्राज्यहरू पालेर
ताराहरु जाग्राम बसेका हुन्थे आकाशमा ।
र लगातार रुपमा एउटा जूनलाई काखी च्यापेर,
शीत छरिरहेका थिए !
चिसो झारिरहेका थिए !!
र तुसारो फ्याँकिरहेका थिए !!!
उचाइको घमण्डमा,
आफ्नो सत्ताको तुजुकमा-
आकाश त्यतिखेर मात्तिएको थियो ।
हुनसक्छ आकाश अहंकारले ग्रस्त थियो ।
कैयौं वसन्त झरे पनि
सधैं शरद फलाएर,
अनि हिमपात बर्साएर-
र सिरेटो छर्केर,
आकाश त्यतिखेर
हाम्रो अस्तित्व नै निल्ने दाउमा थियो ।
हामी तल धर्तीमा,
बाँच्ने अधिकारको स्पष्ट बहुमत ल्याउन नसकेका,
मान्छेहरू भने,
चिसिएर-
सेपिएर-
र कक्रिएर आक्रन्त हुँदै,
आकाशले चोरेका हाम्रा न्यानाहरू,
धर्तीमै फर्काउन भनेर,
आकाशको विरुद्धमा एकजुट भएर-
समूह भरिरहन्थ्यौ ।
सभा लगाइरहन्थ्यौ ।
र नारा घन्काइरहन्थ्यौ ।
खबरदार !
तिमी तातो चोर्ने आकाशहरू,
अब कसैगरी हामीसँग नजिस्क-
हामी मान्छे हौं र मान्छे हुनुको हाम्रो हकलाई-
समाप्त पार्ने षड्यन्त्रहरू पनि नपस्क ।
जुलुसमा उभिएका हामीहरू त्यसबेलासम्म पनि,
ताताकै खोजीमा हुन्थ्यौं-
र आकाशले हडपेका न्यानो पार्ने हाम्रा संयन्त्रहरू -
हामी फिर्ता लिने तरखरमा थियौं ।
~ ~ ~
हुँदा-हुँदा,
हाम्रो आवाजले थर्किएर-
हाम्रो भीडसँग डराएर-
केही सीप नचलेपछि
एक दिन,
आकाश एकाएक एउटा सम्झौतामा आयो ।
र उसले लुकाएका हाम्रा उज्यालाहरू,
हाम्रा लागि धर्तीमै फिर्ता दिने भयो ।
यसरी हाम्रा न्यानाहरू विनाशर्त आकाशले फिर्ता दियो ।
~ ~ ~

अहिले पनि हामी एक हूल मान्छेहरू छौं ।
जो धर्तीमा फ्याँकिएको त्यो उज्यालो तापेर बसेका छौं ।
कतै फेरि आकाशले उज्यालो नचोरोस् भनेर,
अहिले हामी,
उज्यालोको चौकीदारीमा छौं ।

राष्ट्र दुख्नुहुन्न अब

केदार सुनुवार सँकेत

तिमी बहुजातिय राष्ट्रको आँखा भएर
केन्द्र विन्दुमा
असभ्यताको कोदालो खन्दै
गतिशील बिश्वसामु
राष्ट्रियताको प्रतिविम्ब खोज्दै
नेपाली
बदलामा
धोती लगाएर
भारतको मौलिकतामा बाँच्न रुचाउने
हाम्रा राष्ट्रनेताहरु
स्वीकार या अस्वीकार
तिमीहरु घोर निन्द्रामा फसेका छौ ।
तिम्रो जागरुकतामा नविनता
ब्यबहारमा स्पष्टता
दृष्टिमा पारदर्शिता
राज्यलाई सही दिशाबोध गराउन
पुर्याउछौकी भनेर
तिमीलाई शम्विधान लेख्न पठायौं
स्वीकार या अस्वीकार
पूनः कुर्सिको बांडफांडमा
तिमी फेरी किन अलमलिन थालेका छौ ?
तिमी यसरी अन्योलमा
ति म्रा पाईलाहरु लरबराउदै
अनिश्चितताको शृङ्खला बुन्दै्र
हिमाल, पहाड र मधेसकको मात्र होईन
सिङ्गो नेपालको प्रतिनिधित्व गरेर
गरिव बस्तिहरुका झुपडीबाट फुत्त निस्केर
कैयौ नेपाली पनको भेषभूषालाई कुल्चिएर
तिमी हिन्दीभाषामा शफत खाने
स्वीकार या अस्वीकार
नौटंकी विशिष्टता बोकेर हिड्ने
भन तिमी कुन नेपाली आमा्को छोरा हौ ?
हाम्रो राष्ट्रियतामा त
आफ्नै माटोमा प्रतिविम्बित भएर जोडिएको हुन्छ
खोला र नालामा कुंदिएको हुन्छ
भाषा, गीत र नाचमा हुन्छ
सेलो र डम्फुमा हुन्छ
पालाम र हाम्पारेमा हुन्छ
मादल र मर्चुङ्गामा हुन्छ
साँच्चै तिमी एउटा राष्ट्र नेताहौ भनेत
नेपाल भित्रको भाषा र संस्कृतिलाई
एकीकृतपो गर्नु पर्छ ।
तिमीले त्रि्रो घोषण पत्रमा
भारत मुखि भएर
नेपाली हिमश्रृलाका पवित्र पानी पिएर
अपबित्रता बोल्न
भन कस्-कस्ले
सिकायो तिमीलाई
श्री माननिय उपराष्ट्रपति परमानन्द झा जी
आज करौडौ नेपालीहरुको प्रश्न यहिनै छ
किनकि
राष्ट्र र राष्टिय्रता दुख्नु हुन्न फेरी पनि अब ।

गजल

बसन्त मोहन अधिकारी

कुसंस्कारका जञ्जीरहरु गाल्नु पर्छ अब ।
उँठ छोरी पुरुष साम्रज्य ढाल्नु पर्छ अब ।

गाउँ चल्छ ढिकी संग यो शहर कोठा संग
थुनि राख्ने चार दिवार फाल्नु पर्छ अब ।

यो चुला चौका, मेला र पात नारी कर्म अरे
यहि कर्मले देश हाँक्न थाल्नु पर्छ अब ।

न त जन्म दिन खोज्छन न त कर्म गर्न
यो सोच र पुरुष कानुन बाल्नु पर्छ अब ।

नारी कमजोर, भन्दै यहाँ फुक्दै हिड्नेलाई
देश हाँकी पुरुषको मुख टाल्नु पर्छ अब ।

सबै पदमा पुरुष राखी समानतको नारा
बुझ छोरी आफै पाईला चाल्नु पर्छ अब ।

चित्रकार बुवा

डी.वी. पालुङ्वा

मेरो बुबा असल चित्रकार हुनुहुन्थ्यो
र यो कलात्मक चित्र अपेक्षाकृत
दर्शन र ब्रम्हाण्डको एउटा कुनामा
आफनो खेत इमान्दारिताका साथ खन्दछ
र आफनो खेत खन्दा अर्काको सांध नमिचेर
एउटा आदर्श किशानको अहम् भूमिका निभाएर
मुन्धुम फलाक्ने त्यो चित्र त्यो फेदाङमा
जो हरेक वर्ष न्वांगी पुजा गर्दछ
उधौंली उभौंली पुजा गर्दछ
र चासोक तङनाम् मनाउछ
र तागेरा निङवाफ्माङलाइ साक्क्षात त्येही भेट गर्दछ
र त्यो विशुद्ध चित्रमा पापको कुनै बिम्ब छैन
अत पाप मुक्त हुन वैवल पढ्नु दरकारै छैन
वैवल घोक्नु सरोकारै छैन
नवाज पढ्नु हाम्रो रितमै छैन
कुरान घोक्नु हाम्रो रिवाजमै छैन
अनि म को हु भनेर पाष्टरले
मलाई चिनाइ दिनु परेकै छैन
र आफनो मुल घरको ढोकाबाट वौलाएर
दिन दहाडै र्स्वर्ग जाने बाटो खोज्नु
अकर्तब्यहरुको संसार रोज्नु छैन
र कसैको घोडा बांध्ने अस्तवल चाहार्नु छैन
र यो किपटको मालिक मोही भएर
कसैको मठमा गएर तिरो बुझाउने छैन
र कुनै साम्राज्यबादी पुजारीलाइ प्रणाम् गर्ने छैन
र कुनै साम्राज्यबादी पुजारीको खराउलाई
पोष्टकार्डमा खरिद गरेर
युमासाम्माङको थानमा सजाउनु छैन
आत्मघाती डाक्टर बनेर
आफनै शरिरमा सियो घोच्ने अपराधी हातहरु हुने छैन
ब्राउन सुगर र अफिम्को सर्को तान्ने नाक हुने छैन
डायलको स्वाद फड्कार्ने जिव्रो हुने छैन
सद्धाम् हुसेन्को मृत्यु दण्ड हेर्ने आंखा हुने छैन
र तिम्रो मृत्युको खवर सुन्ने कान् हुने छैन
र यी अवयवहरु पांचौ ज्ञानेन्द्रीय नभएका चित्र हुने छैन
र यी इन्द्रियहरु निस्क्रिय भएर अमुर्त चित्र बन्ने छैन
अब तिमी नै भन
यो चित्रमा के के हुने छैन ?
छैन भने अब मेरो बुवा जस्तै कुशल चित्रकार बनेर
एउटा असल तस्वीरको आदर्श चित्रकार वनेर
त्यस्तै सपना बुन्ने तिम्रो पृय रङ्गीन चित्र
तिम्रो कौशल्यतामा झुकेर सधैं प्रणाम् गर्दछ ।
कविता उनै असल चित्रकार बुवाहरुको निमित्त ।

हङकङ